امروز علاوه بر آنکه مشخص شد چه کسی باید در 4 سال آینده رییس جمهور سرزمینی شود که دارای تمدن کهن و پیشینه فرهنگی غنی است بسیاری نکات دیگر از ساخت جامعه ایرانی نیز پدیدار گشت:

 اگر تجربه 8 سال گذشته ، ساختار نظام سیاسی در ایران و قدرت نهادهای انتخابی و انتصابی را نمودار ساخت ، نتایج انتخابات دیروز نیز بخشی از ساختار جامعه ایران را هویدا نمود. جدا از بخشی که با اعتقاد قلبی ویا برای تامین منافع شخصی و نیز تحکیم مناصب خود و از این دست به پای صندوقهای رای رفتند(به طور کلی با عقل و حسابگری تصمیم گرفتند) ، بسیاری دیگر از روی احساس رای خود را به نام یکی از دو تن دادند. این گروه می تواند بسیاری نکات را نمایان کند. گروهی از ترس محدودتر شدن آزادی های سیاسی و فردی توسط جریان احمدی نژاد به هاشمی رای دادند که روشنفکران ، نخبگان ، طبقه متوسط تحصیل کرده از این دسته بودند. آنها کسانی بودند که دغدغه آزادی و دموکراسی دارند و توسعه سیاسی را مقدم بر توسعه اقتصادی می دانند. ولی جمع کثیری نیز که در این چند سال روشنفکران بدلیل دوری از لایه های اجتماعی از آنها غافل بودند از ترس ضعیفتر شدن اقتصاد خانوادگی خود در تقابل با رفسنجانی به احمدی نژاد رای دادند. اینها اکثرا از طبقات محروم جامعه بودند که بر خلاف روشنفکران ما دغدغه معیشت دارند. تامین نیازهای مادی خانوادگی در اولویت خواست این طبقات کم درآمد می باشد. این افراد طاقت تورم و گرانی احتمالی را نداشتند همانطور که گروه اول خفقان محتمل بیشتر را تاب نداشتند.

ولی جدا از آنچه که ذکر شد و آنچه که میبایست از منظر جامعه شناسی و روان شناسی اجتماعی مورد بررسی دقیق اهل فن قرار گیرد.  انتخابات نهم برای اپوزیسیون ایران شاید درس بزرگی در بر داشت که تنها راه رسیدن به دموکراسی شرکت در انتخابات نمی باشد.

برای این گفته دلایل زیر را می توان برشمرد:

1-     توان بالای سازماندهی نفرات و شکل دهی آرا مطابق سلیقه صاحبان قدرت

2-     سایه افکندن مشکلات معیشتی غالب مردم بر تمامی شئون زندگی شان که مطالبات سیاسی و حقوق اجتماعی خود را از یاد برده اند.

3-     ناتوانی اپوزیسیون در روشن کردن ماهیت اقتدارگرایان.

4-     ترجیح شعارهای عوامفریبانه اقتصادی بر شعارهای آزادیخواهانه سیاسی توسط جامعه توده وار ایرانی.

5-     اشکالات ساختار انتخابات در حضور شورای نگهبان.

6-      نقش پررنگ رسانه های شفاهی (مساجد ، حسینیه ها ، نمازهای جمعه و ...) و صدا و سیما بر توده مردم و تسلط کامل حاکمیت بر آنها و کم نقش بودن دنیای مجازی اینترنت و مطبوعات بر آگاهی رسانی عمومی.

7-     ضعیف بودن نهادهای جامعه مدنی (سندیکاها ، اصناف ، احزاب و ...) و ناتوانی آنها در شکل دادن آرا

8-     و اهم آنها نداشتن ارتباط اپوزیسیون با لایه های مختلف اجتماعی